Amerika – Çin Kota Anlaşma Detayları

ve Türk Çorap Sanayine Etkileri

Mithat ARACI

Avrupa-Çin tekstil kota kararının geçtiğimiz Haziran ayında 11 saat gibi kısa süren bir toplantı sonucunda çıkmasının aksine Amerika-Çin pazarlıkları aylarca süren 5 değişik toplantıdan sonra 8 Kasım 2005 tarihinde Amerikan temsilcisi Rob Portman ve Çin Ticaret Bakanı Bo Xilai tarafından Amerikan Başkanı George Bush’un Çin’e Kasım 19’da yaptığı gezi öncesinde Cenevre’de imzalandı.

Anlaşma detayları

Amerika’nın Çin’e uygulayacağı, detaylarını tablo-1’de göreceğiniz, 2006-2008 dönemi kota anlaşması kapsamında 34 değişik kategori 22 grup altında yer almaktadır. Bu gruplardaki artışlar 2006-2007 arasında %12-16 ve 2007-2008 arasında %15-17 olarak düzenlenmiştir. Anlaşma öncesinde bazı kategorilerdeki Çin tekstil ürünleri ithalatı Dünya Ticaret Örgütünün müsaade ettiği yılda 7.5%’luk artışla sınırlanmıştı. Anlaşmaya varılan rakamların %7.5’un biraz üzerinde tutulması, ilk başta Çin tarafının oldukça fedakarlıkta bulunduğu izlenimini vermektedir. Ancak rakamların detayına inildiğinde görülen farklıdır. Avrupa-Çin arasında geçtiğimiz Haziran ayında imzalanan anlaşmayı yeniden hatırlayalım. Çin tarafı 11 saat sürdüğü söylenen müzakerelerin 6 saatini 2006-2007 döneminde yapılacak artış oranından çok (%8-12.5 arasında mutabakata varılmıştı), anlaşmaya baz olacak 2005 yılındaki rakamların ne olması gerektiğine ayırdıkları söylenmektedir. Çin kaynaklarından okuduğum kadarıyla Çin müzakerecileri daha düşük baz rakamları üzerine yüksek artışlar almaktansa daha yüksek baz rakamları üzerine düşük artış konusunda israrcı olmuşlardı. Tablo-1’e bakıldığında aynı uygulamanın kısmen Amerika-Çin arasında yapılan anlaşma da da geçerli olduğunu görmekteyiz.  Örnegin çorap katogorisinde 2005-2006 yılları arasında görülen %52 artış üzerine 2007 ve 2008 yıllarında %15’lik artışlar ilave edildiğinde 2005-2008 arası artış otomatikman %100 oranına çıkmaktadır.

Amerikan Tekstil Organizasyonları Ulusal Birliği (NCTO), Çin ile varılan anlaşmanın Amerikan tarafına, gerektiğinde bu anlaşma kapsamına alınmamış diğer kategorilerde de kota koyma hakkını verdiğini söylemektedir. Tüm bunların yanında Avrupa’da örneğini yaşadığımız gibi kota konulan kategorilerde Amerika’lı alıcılar sonradan eli boş dönmemek için taleplerini erkene çekecekler, bu da kotaların gelecek yıl çok çabuk dolmasına neden olabilecektir. Bu nedenle Çin’li üreticiler kotaların dolmasından sonra, büyük olasılıkla, Amerika-Çin arasındaki tekstil ticaretinin yaklaşık yarısını oluşturan, kota konulmamış kategorilere hızla geçiş yapabileceklerdir. Amerikan tarafının kota konmayan ürünlere sonradan kota koyabilme hakkını elinde tutmak istemesinin nedeni de bu olsa gerek. Bildiğimiz kadarıyla Avrupa-Çin kota anlaşması da benzer hükümler taşımaktaydı. Ancak birkez anlaşma imzalandıktan sonra bu hakkı sonradan kullanmak, Çin gibi bir güç karşısında politik olarak hiç kolay olmasa gerek. Örneğin, Amerika’nın kota uygulayıp Avrupa’nın koymadığı çorap kategorisinde Çin, Avrupa’ya bu yılın ilk 9 ayında geçen yılın aynı dönemine göre %500’ü aşan oranda çorap ihracatı gerçekleştirmiştir. Çorap kategorisinde Avrupa sonradan kota koyma hakkına sahiptir ancak buna rağmen bu hakkını hala kullanamaması bu tezimizi kuvvetlendirmektedir.

Kullanılmayan kotalar transfer edilebilir mi?

Anlaşmanın 4. maddesinde kotaların yıllar arasındaki taşıma kurallarını düzenlenmektedir.  Bu maddeye göre herhangi bir kategoride, önceki yılda kullanılmadan kalan kota max. %2 oranında gelecek yıla aktarılabilir denmekte (2006 yılı için kullanılamaz). Ancak yıl içerisinde bu kotanın kullanılamayacağı tahmin edilip gelecek yıla aktarılmak istenirse, bir sonraki yılın kotasından düşürülmek şartıyla, bu oran max. %3 oranında uygulanabilir (2008 yılı hariç). Herhangi bir yıl için teorik olarak max.%5’e ulaşabilecek bu tutar anlaşmaya göre max %3 ile sınırlanmaktadır.

Gümrüklerde bekleyen ürünlere ne olacak?

Anlaşmanın 8. maddesine göre ise anlaşmanın imzalanmasını takiben daha önce kotaların bitmesi nedeniyle gümrüklerde takılan ürünlerin gelecek yıl kota miktarlarından düşürülmeden Amerika’ya sokulabileceği belirtilmektedir (çorap kategorisi hariç bırakılmıştır).  Bu karara istinaden  Amerikan CITA komitesi Kasım 28 ile Aralık 2 arasında yalnızca 5 gün için pamuklu gömlekler ve bluzlar (kategori 338/339), koton pantolonlar ve şortlar (kategory 348/348), pamuklu ve sentetik iç çamaşır (kategori 352/652), sentetik örme gömlekler ve bluzlar (kategori 638/639) ve sentetik fiberden pantolonlar ve şortlar (kategori 647/648) için belli şartları taşıdığında geleçek yılın kotalarından düşülmeden Amerikan gümrüklerinden giriş müsadesi vermiştir.

Dünya’da çorap sanayi

Dünya’da Çorap alanında hakim olduğunu rahatça söyleyebileceğimiz 4 ana ülkeden biri Türkiye’dir. Dünya üretim paylarını değerlendirdiğimizde şunu görmekteyiz; 24 milyar çift çorabın üzerinde olan dünya üretim pastasıdan Çin yaklaşık %35-40 pay alarak birinci, %8-10 payla Amerika ikinci, %7-8 payla Türkiye üçüncü ve %4-5 payla İtalya dördüncü sırayı paylaşmaktadır. Diğer ülkelerse çok daha küçük paylara sahiptir. Trendleri takip edersek Amerika’nın üretiminin Çin lehine azaldığını, İtalya’nın üretiminin ise kısmen Türkiye, kısmen de Çin lehine düştüğünü söyleyebiliriz. Uzun vadede ise Çin’in %50 payla Dünya’nın en büyük çorap üreticisi olacağını, Türkiye’nin de %10’un üzerinde bir payla Çin’in belki tek, belkide en büyük rakibi olarak kalacağını tahmin etmekteyim. Diğer tüm ülkeler ise tahminen ya yerel üretici satüsünde olacaklar veya küçük ölçekli ihracatçı olarak kalacaklardır.

Amerikan-Çin kota anlaşmasının Türk çorap sanayine etkileri

Amerika Çin’e 332/432/632 no.lu pamuklu-yün-sentetik çoraplar kategorilerinde kotayı ilk kez 29 Ekim 2004 tarihinde koymuştu.  Bu rakam 42 milyon düzineydi ve bir yıllık kota 18 Mayıs 2005 tarihinde yani yaklaşık 6.5 ay içinde doldurulmuştu. Amerikan Çorapçılar birliği 1 Ağustos 2005 tarihinde kotaların bir yıl daha uzatılması talebinde bulundu.  Bu kararın CITA komitesi tarafından 1 kasım 2005 tarihinde verilip bu tarihten itibaren 1 yıl için geçerli olması beklenirken, CITA surpriz bir şekilde kota kararını 31 Aralık 2005 tarihine kadar 10 milyon düzine ilave kota vererek 2 ay uzattı. Sonuç olarak 332/432/632 no.lu çorap kategorileri Amerika ile Çin’in yapmış olduğu 2006-2008 yıllarını kapsayan 3 yıllık kota anlaşmasına dahil edildi.

Genellikle Amerika’nın istediği tarzda ve miktarlarda üretim için altyapısı hazır olan Çin çorapçıları, Amerika kotası açık olduğu dönemlerde ağırlıklarını Amerika satışlarına vermekte ve ancak kotalar dolduğunda ise zorunluluktan hep birlikte Avrupa pazarlarına hücum etmektedirler. Türk çorapçıları ise, ihracatlarının yaklaşık %85’ini gerçekleştirdikleri Avrupa pazarında, dönem dönem, Amerika kapısı kapandığında, zorunluluktan fiyat kırarak çorap satmaya çalışan Çin’li çorapçılarla rakabet etmeye çalışmaktalarlar. Bu nedenle, Amerika’nın Çin çoraplarına uyguladığı kotanın miktarı ve bu kotanın dolduğu zaman aralıkları, bu sene oldukça yoğun hissettiğimiz gibi, 2006-2008 yılları arasında da Türk çorapçıları açısından önemini oldukça koruyacaktır.

 Tüm bunları söyledikten sonra önümüzdeki 3 yıl için tahminlerimi şu şekilde sıralayabilirim:

 1- Çin Amerikan kotalarının açılılacağı her 2006-2008 döneminin her Ocak ayından yıl ortasına kadar Amerika pazarına yoğunlaşacak olup muhtemelen kotalar dolduktan sonra bizim esas pazarımız olan Avrupa’ya yılın ikinci yarılarında dönecektir.

2- Yılın ilk aylarında yaz sezonu üretimi yapılırken ikinci yarısında kış sezonu üretimi yapılmaktadır. Bu nedenle önümüzdeki 3 yılda Çin ve Türk çorapçıları Avrupa pazarında özellikle kışlık ürünlerde sıkı rekabet içinde olacaklarıdır.

3- Türkiye Avrupa pazarında Çin ile yazlık çoraplarda, büyük fiyat farkı nedeniyle, rekabette zorlanırken bu fiyat farkı kışlık çoraplarda nispeten azalmaktadır. Çin’le Türkiye’nin ciddi rekabette olacağı dönemin kışlık çorapların üretildiği dönem olması bizim rekabet şansımızı kısmen arttırmaktadır.

4- Amerikan kaynaklarına göre Çin’den yapılan çorap ithalatı 2001 yılındaki 1 milyon çift düzineden 2004 yılında 42 milyon çift düzineye çıkmıştır. Amerikan dahili çorap üretimi ise 2001 yılında 207 milyon çift düzineden 2004 yılında 148 milyon çift düzineye inmiştir. 2001 yılında %75 dolayında olan bu rakam 2004 yılında toplam üretimin %40’ına düşmüştür (bu oran Amerika’nın tekstil alanındaki yinede en yüksek üretim oranıdır). Kotaların uygulamada olacağı 2006-2008 döneminde Çin’li üreticiler Amerika’lı çorapçılardan tahminen %10’luk bir pay daha kazanabilecektir. 2008 yılından sonra, Amerikan pazarında kota uygulaması devam edemeyeceğinden, Çin’li çorapçılar bu tarihten sonraki 2-3 yılda Amerikan çorap üretimi üzerinde muhtemelen yoğun baskı kuracak ve bir süre Avrupa pazarlarına daha az girerek bizim üzerimize Avrupa’da uyguladıkları baskıyı azaltabileceklerdir.

5- 2008 yılı sonrası korumasız durumda kalacaklarını çok iyi bilen Amerika’lı üreticiler hükümetlerinden Çin’in %40’a varan orandaki düşük değerli olduğu düşünülen yuan/dolar kurunda düzeltme yapmasını, ihracat teşviklerini azaltmalarını, işçi maliyetlerini yükseltmesini ve çevre politikalarını devreye sokarak maliyetlerin artmasını sağlaması için baskı yapmaya başlamışlardır.  Çin’de oluşabillecek bu tür maliyet artışları dolayısıyla Türk çorap üreticileri üzerinde de tek ciddi rakipleri Çin’liler olması dolayısıyla pozitif etki yapabilecektir.

Sonuç olarak

Çin çoraplarına Amerika’nın kota uygulayıp Avrupa’nın uygulamaması, Amerika kotaları bittiği dönemlerde, Çin’li çorap üreticilerinin Avrupa pazarında üzerimizde aşırı baskı yapması sonucunu doğurmuştur. Bu baskı hem bize hemde diğer üretici ülkelere gelmektedir. Yaptığım analizlere göre Çin çorap alanında Avrupa’daki büyümesini bizim dışımızdaki rakiplerimizi kısmen devre dışı bırakarak gerçekleştirmektedir. Bu nedenle son bir aydır yaşadığımız gibi Amerikan kotalarının tekrar açıldığı günlerde, Çin’li çorapçıların Amerikan pazarına çekilmesi nedeniyle ve ayrıca Çin’li üreticilerin Avrupa’daki diğer rakiplerimizi kısmen devre dışı bırakması dolayısıyla, Avrupa’lı alıcılar bize kota öncesi döneme göre belkide biraz daha daha fazla taleple gelmektedir. Bu talebin kısa dönemli olduğu düşünüldüğünden fiyatların artışı henüz gerçekleşememiştir. 2008 yılına kadar dönem dönem yaşayacağımızı düşündüğüm bu durum, rakiplerimizin sayısının veya gücünün azalması dolayısıyla, 2008 sonrasında ayakta kalabilecek üreticilerin, umarım daha talepli bir pazarla karşılaşacağının ve fiyatların bu sefer kalıcı olarak yükselebileceğinin işaretlerini vermektedir.